حق امتناع از تمکین خاص تا قبل از دریافت مهریه (حق حبس)
در حقوق خانواده ایران، یکی از مهمترین حقوق قانونی زوجه که کمتر به آن توجه میشود، حق حبس یا حق امتناع از تمکین خاص تا دریافت مهریه است.
ماده قانونی مربوطه
ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی «در صورتی که مهریه حال باشد، زن میتواند تا مهریه به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر حال باشد و زوجه آن را مطالبه کرده باشد.»
شرایط لازم برای استفاده از حق حبس (امتناع از تمکین خاص)
| ردیف | شرط | توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | مهریه حال باشد | مهریه موجل (موعددار) یا شرطی نباشد |
| ۲ | زن مطالبه کرده باشد | معمولاً با ارسال اظهارنامه رسمی یا اقامه دعوا ثابت میشود |
| ۳ | مهریه هنوز تسلیم نشده باشد | حتی یک قسط هم پرداخت نشده باشد (در مهریه قسطی) |
| ۴ | تمکین خاص مدنظر باشد | یعنی روابط زناشویی و همبستری (نه تمکین عام مثل حسن معاشرت) |
نکات مهم و استثنائات در رویه قضایی
- حق حبس فقط تمکین خاص را شامل میشود زن نمیتواند به بهانه ندادن مهریه از تمکین عام (حسن معاشرت، ترک منزل بدون اجازه، عدم همکاری در امور خانه و …) خودداری کند.
- اگر زن قبلاً تمکین کرده باشد بسیاری از دادگاهها معتقدند اگر زن حتی یک بار تمکین خاص کرده باشد، حق حبس از بین میرود (رأی وحدت رویه شماره ۷۱۶ سال ۱۳۸۹ دیوان عالی کشور این نظر را تقویت کرده است).
- مهریه عندالاستطاعه در مهریه عندالاستطاعه، چون پرداخت مشروط به توانایی مالی زوج است، اصولاً حق حبس قابل اعمال نیست (نظر غالب فقها و رویه قضایی).
- اثر طلاق در دوران حق حبس اگر در زمان اعمال حق حبس، طلاق واقع شود:
- در طلاق رجعی: حق حبس باقی است تا مهریه پرداخت شود
- در طلاق بائن: حق حبس منتفی میشود
خلاصه وضعیت حقوقی (به زبان ساده)
| وضعیت زن | آیا میتواند از تمکین خاص امتناع کند؟ | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| مهریه حال + مطالبه کرده + هنوز نگرفته | بله | حق حبس کاملاً وجود دارد |
| مهریه موجل یا عندالاستطاعه | خیر | حق حبس منتفی است |
| قبلاً یک بار تمکین کرده باشد | اغلب خیر | رویه قضایی اکثراً حق حبس را ساقط میداند |
| بعد از طلاق بائن | خیر | حق حبس تمام میشود |
نتیجهگیری عملی: اگر مهریه شما عندالمطالبه و حال است و هنوز هیچ مبلغی دریافت نکردهاید و تا به حال همبستری هم نداشتهاید، میتوانید قانونی از برقراری رابطه زناشویی امتناع کنید تا مهریهتان پرداخت شود (حق حبس). اما این حق بسیار شکننده است و با کوچکترین تمکین قبلی یا تغییر شرایط، معمولاً از بین میرود.
